Blog

Chiến lược giải bài toán Tính chất bảo toàn hình dạng của phép chiếu song song lớp 11

T
Tác giả
8 phút đọc
Chia sẻ:
9 phút đọc

1. Giới thiệu về dạng bài toán

- Bài toán về "Tính chất bảo toàn hình dạng của phép chiếu song song" thường yêu cầu chứng minh hai hình là đồng dạng, hoặc tìm quan hệ giữa các yếu tố của hình trước và sau khi chiếu. Dạng bài này xuất hiện phổ biến trong các đề kiểm tra chương Hình học không gian lớp 11.

- Nắm vững dạng bài này giúp học sinh dễ dàng giải quyết các bài tập về hình học không gian, đặc biệt là các phép biến hình cơ bản và nâng cao, và tăng điểm số trong các bài kiểm tra cuối kỳ.

- Hãy luyện tập ngay với 42.226+ bài tập cách giải Tính chất bảo toàn hình dạng của phép chiếu song song miễn phí bên dưới!

2. Phân tích đặc điểm bài toán

2.1 Nhận biết dạng bài

- Đề bài thường nhắc đến phép chiếu song song, hai hình đồng dạng hoặc các đối tượng hình học như tam giác, tứ giác, hình bình hành và các yếu tố bị biến đổi theo phép chiếu song song.

  • Các từ khóa quan trọng: "phép chiếu song song", "đồng dạng", "bảo toàn tỉ số độ dài", "bảo toàn hình dạng", "bảo toàn song song".
  • Phân biệt với các dạng bài khác như phép chiếu vuông góc (không bảo toàn hình dạng), phép tịnh tiến, phép vị tự...
  • 2.2 Kiến thức cần thiết

    - Các định nghĩa: phép chiếu song song, hai hình đồng dạng.

  • - Định lý: Phép chiếu song song bảo toàn hình dạng, tức là chiếu một hình lên một mặt phẳng song song sẽ được một hình đồng dạng với hình ban đầu.
  • - Công thức tỉ số đồng dạng (với hai tam giác): nếu ABCABC\triangle ABC \sim \triangle A'B'C'thì ABAB=ACAC=BCBC\frac{AB}{A'B'} = \frac{AC}{A'C'} = \frac{BC}{B'C'}.
  • Hình minh họa: Minh họa hai tam giác ΔABC (màu xanh) và ΔA'B'C' (màu cam) đồng dạng, thể hiện công thức tỉ số đồng dạng AB/A'B' = AC/A'C' = BC/B'C' và giá trị tỉ số bằng 1,67
    Minh họa hai tam giác ΔABC (màu xanh) và ΔA'B'C' (màu cam) đồng dạng, thể hiện công thức tỉ số đồng dạng AB/A'B' = AC/A'C' = BC/B'C' và giá trị tỉ số bằng 1,67
  • - Kỹ năng dựng hình, nhận diện các yếu tố song song.
  • 3. Chiến lược giải quyết tổng thể

    3.1 Bước 1: Đọc và phân tích đề bài

  • - Đọc kỹ đề để xác định: phép chiếu song song được thực hiện giữa hai mặt phẳng nào, dữ kiện các điểm/hình liên quan.
  • - Xác định rõ hình cần chứng minh đồng dạng hoặc yêu cầu liên hệ.
  • 3.2 Bước 2: Lập kế hoạch giải

  • - Quyết định áp dụng định lý bảo toàn hình dạng/phép chiếu song song vào chi tiết nào, vẽ hình phụ trợ nếu cần.
  • - Sắp xếp các bước giải: phân tích dữ kiện → tìm đối tượng đồng dạng → chứng minh tỉ số.
  • - Có thể dự đoán quan hệ tỉ số hoặc hình dạng sau khi chiếu để kiểm tra lại quá trình giải.
  • 3.3 Bước 3: Thực hiện giải toán

  • - Áp dụng chính xác định lý và các công thức liên quan. Ví dụ với tam giác ABCABCchiếu song song lênABCA'B'C', lập luận dựa vào đồng dạng: ABCABC\triangle ABC \sim \triangle A'B'C'.
  • - Tính tỉ số các đoạn thẳng tương ứng và kiểm tra tính song song giữa các cặp đoạn thẳng.
  • - Kiểm tra lại kết quả, đối chiếu với dự đoán ban đầu.
  • 4. Các phương pháp giải chi tiết

    4.1 Phương pháp cơ bản

    - Sử dụng các định lý hiển nhiên về phép chiếu song song: khi chiếu hình tam giác từ mặt phẳng(P)(P)lên mặt phẳng(Q)(Q)song song với nhau, ta được hai tam giác đồng dạng. Chứng tỏ song song, dựng đường thẳng song song giúp chuyển dữ kiện về các mặt phẳng.

    - Phù hợp cho bài tập đòi hỏi chỉ ra sự đồng dạng hoặc chứng minh cặp đoạn thẳng song song/tỉ số tỉ lệ.

    4.2 Phương pháp nâng cao

    - Kết hợp phép chiếu song song với các phương pháp tọa độ trong không gian hoặc sử dụng hình học giải tích (xác định tọa độ các điểm và mặt phẳng, ứng dụng tỷ số đồng dạng trong không gian).

    - Dùng thêm phép biến hình như tịnh tiến, vị tự để hỗ trợ chứng minh nhanh.

    - Mẹo: nhớ rằng sự bảo toàn hình dạng chỉ đúng với phép chiếu song song giữa hai mặt phẳng song song!

    5. Bài tập mẫu với lời giải chi tiết

    5.1 Bài tập cơ bản

    Đề: Cho hai mặt phẳng (P)(P)(Q)(Q)song song với nhau. Trên(P)(P)lấy tam giácABCABC. Qua phép chiếu song song theo phương dd(không song song với mặt phẳng) lên(Q)(Q), ba điểm A,B,CA,B,Cbiến thànhA,B,CA', B', C'tương ứng. Chứng minhABCABC\triangle ABC \sim \triangle A'B'C'.

    Giải từng bước:

  • - Phép chiếu song song là phép biến hình biến mọi điểmXXtrên(P)(P)thànhXX'trên(Q)(Q)sao choXXXX'song song vớidd.
  • - Vì ABABsong song vớiABA'B',BCBCsong song vớiBCB'C',CACAsong song vớiCAC'A', nên các cạnh tương ứng song song => hai tam giác đồng dạng.
  • - Tỉ số đồng dạng xác định bởi tỷ số hai mặt phẳng (cùng chiều dài đường chiếu).
  • Kết luận: ABCABC\triangle ABC \sim \triangle A'B'C' do các cạnh tương ứng song song và tỉ số các cạnh không đổi.

    5.2 Bài tập nâng cao

    Đề: Cho mặt phẳng(α)(\alpha)(β)(\beta)song song,A,B,CA,B,Clà ba điểm không thẳng hàng trên(α)(\alpha). Phép chiếu song song đưaA,B,CA,B,Clần lượt thànhA,B,CA',B',C'trên(β)(\beta). BiếtAB=2AB = 2,BC=3BC = 3,CA=4CA = 4. Khoảng cách giữa(α)(\alpha)(β)(\beta)dd. GọiAB=xA'B' = x. TínhABA'B'và các cạnh còn lại củaABCA'B'C'(biết tỉ số chiếu là kkvớik=OAOAk = \frac{OA'}{OA},OOlà giao điểm đường chiếu củaAAvới trụcdd(α)(\alpha)).

    Giải: Theo định lý, các cạnh tỷ lệ vớikk:AB=kAB=2kA'B' = k \cdot AB = 2k,BC=kBC=3kB'C' = k \cdot BC = 3k,CA=kCA=4kC'A' = k \cdot CA = 4k. Vậy chỉ cần xác địnhkkdựa vào độ dài đường chiếu hoặc khoảng cách giữa hai mặt phẳng.

    Nói chung, dạng nâng cao sử dụng thêm dữ liệu về tỷ số khoảng cách, kết hợp hình học không gian, tọa độ hoặc tỉ số thể tích.

    6. Các biến thể thường gặp

  • - Dạng bài chứng minh hai tứ giác đồng dạng hoặc hai hình bình hành, hình thang (với điều kiện các mặt phẳng song song).
  • - Đề bài có thể hỏi về diện tích hình chiếu, tỷ số diện tích, hoặc liên hệ các yếu tố như đường trung bình, trung tuyến sau phép chiếu.
  • - Mẹo: Xác định rõ yếu tố nào được giữ nguyên (hình dạng, tỷ số), yếu tố nào thay đổi (độ dài, diện tích tỷ lệ vớikkhoặck2k^2).
  • 7. Lỗi phổ biến và cách tránh

    7.1 Lỗi về phương pháp

  • - Dùng phép chiếu song song khi hai mặt phẳng không song song. Sai!
  • - Áp dụng sai định lý bảo toàn hình dạng (dùng cho phép chiếu vuông góc là không đúng).
  • Cách khắc phục: Luôn kiểm tra kỹ điều kiện áp dụng định lý trước khi sử dụng trong bài giải.
  • 7.2 Lỗi về tính toán

  • - Tính sai tỷ số, hoặc lấy nhầm tỷ số giữa các cạnh không tương ứng.
  • - Lỗi làm tròn số không chính xác khi tính toán diện tích, độ dài.
  • Phương pháp kiểm tra: So sánh kết quả với dự đoán ban đầu, kiểm tra lại đơn vị và tỷ số.
  • 8. Luyện tập miễn phí ngay

  • - Truy cập 42.226+ bài tập cách giải Tính chất bảo toàn hình dạng của phép chiếu song song miễn phí.
  • - Không cần đăng ký, bắt đầu luyện tập ngay lập tức, đồng thời theo dõi tiến độ và cải thiện kỹ năng giải toán của bạn.
  • 9. Kế hoạch luyện tập hiệu quả

  • - Chia nhỏ các bài tập thành từng cấp độ (cơ bản, trung bình, nâng cao).
  • - Đặt mục tiêu hoàn thành mỗi tuần: ví dụ, 10 bài cơ bản/tuần, 5 bài nâng cao/tuần.
  • - Sau 2 tuần, ôn tập và tự kiểm tra kỹ năng bằng cách giải lại các đề đã làm sai và so sánh tiến bộ.
  • T

    Tác giả

    Tác giả bài viết tại Bạn Giỏi.

    Nút này mở form phản hồi nơi bạn có thể báo cáo lỗi, đề xuất cải tiến, hoặc yêu cầu trợ giúp. Form sẽ tự động thu thập thông tin ngữ cảnh để giúp chúng tôi hỗ trợ bạn tốt hơn. Phím tắt: Ctrl+Shift+F. Lệnh giọng nói: "phản hồi" hoặc "feedback".