Blog

Các trường hợp đồng dạng của hai tam giác – Lý thuyết, ví dụ và luyện tập miễn phí

T
Tác giả
6 phút đọc
Chia sẻ:
7 phút đọc

1. Giới thiệu và tầm quan trọng

Trong chương trình Toán lớp 8, khái niệm "Các trường hợp đồng dạng của hai tam giác" là nội dung trung tâm của chương Hình đồng dạng. Nắm vững lý thuyết này giúp các em dễ dàng giải quyết các bài toán hình học về tỉ số cạnh, góc, dựng hình hoặc chứng minh các mối quan hệ giữa các yếu tố trong tam giác. Đồng thời, kiến thức này còn có ứng dụng thực tế khi đo đạc, thiết kế, vẽ bản đồ, xây dựng hoặc giải quyết các tình huống thực tiễn liên quan đến tỉ lệ.

Hiểu và thực hành thành thạo chủ đề này còn giúp các em rèn luyện tư duy logic, khả năng so sánh, phân tích, đồng thời mở ra cơ hội làm quen với các dạng bài tập nâng cao hơn trong các kỳ thi. Với hơn 42.226+ bài tập "Các trường hợp đồng dạng của hai tam giác" miễn phí, các bạn học sinh sẽ có môi trường luyện tập hoàn toàn chủ động.

2. Kiến thức trọng tâm cần nắm vững

2.1 Lý thuyết cơ bản

- Đồng dạng là khái niệm chỉ hai hình có cùng dạng nhưng khác kích thước. Hai tam giác được coi là đồng dạng nếu các góc tương ứng bằng nhau và các cạnh tương ứng tỉ lệ với nhau.

Hình minh họa: Minh họa hai tam giác đồng dạng ABC (cạnh 3-4-5) và A′B′C′ (cạnh 6-8-10) với các góc tương ứng α, β, γ bằng nhau và tỉ lệ cạnh 1:2.
Minh họa hai tam giác đồng dạng ABC (cạnh 3-4-5) và A′B′C′ (cạnh 6-8-10) với các góc tương ứng α, β, γ bằng nhau và tỉ lệ cạnh 1:2.

- Ký hiệu: Nếu ∆ABC đồng dạng với ∆DEF, ta viết: ∆ABC ∼ ∆DEF.

Các định lý và tính chất chính:

  • Các góc tương ứng bằng nhau:A^=D^,  B^=E^,  C^=F^\widehat{A} = \widehat{D}, \; \widehat{B} = \widehat{E}, \; \widehat{C} = \widehat{F}.
  • Tỉ số các cạnh tương ứng bằng nhau:ABDE=BCEF=CAFD\frac{AB}{DE} = \frac{BC}{EF} = \frac{CA}{FD}.
  • Điều kiện đồng dạng chỉ áp dụng cho tam giác, không áp dụng cho các đa giác khác khi chưa đủ điều kiện.
  • 2.2 Công thức và quy tắc

  • Ba trường hợp đồng dạng của hai tam giác:
  • Trường hợp góc – góc (G-G): Hai tam giác có hai góc tương ứng bằng nhau thì đồng dạng.
  • Trường hợp cạnh – góc – cạnh (C-G-C): Hai tam giác có một góc tương ứng bằng nhau và hai cạnh kề góc đó tỉ lệ thì chúng đồng dạng.
  • Trường hợp cạnh – cạnh – cạnh (C-C-C): Hai tam giác có ba cạnh tương ứng tỉ lệ thì đồng dạng.
  • Cách ghi nhớ công thức hiệu quả: Học bằng sơ đồ tư duy, đặt ví dụ minh họa cụ thể với mỗi trường hợp.

    Điều kiện sử dụng: Chỉ áp dụng khi biết đủ số lượng góc/cạnh theo đúng trường hợp trên. Lưu ý một số tam giác cân, vuông, đều có thể có thêm tính chất đặc biệt.

    Biến thể: Có thể gặp trường hợp đề bài cho sẵn tỉ số hoặc số đo góc, yêu cầu chứng minh đồng dạng hoặc tìm cạnh/góc thiếu.

    3. Ví dụ minh họa chi tiết

    3.1 Ví dụ cơ bản

    Ví dụ: ChoABC\triangle ABCDEF\triangle DEFA^=D^=60\widehat{A} = \widehat{D} = 60^{\circ},B^=E^=80\widehat{B} = \widehat{E} = 80^{\circ}. Chứng minh hai tam giác đồng dạng.

  • Bước 1: So sánh số đo hai góc mỗi tam giác:A^=D^\widehat{A} = \widehat{D},B^=E^\widehat{B} = \widehat{E}.
  • Bước 2: Theo trường hợp G-G, hai tam giác có hai góc tương ứng bằng nhau nên đồng dạng: ABCDEF\triangle ABC \sim \triangle DEF.
  • Lưu ý: Luôn kiểm tra đủ điều kiện lý thuyết trước khi kết luận.
  • 3.2 Ví dụ nâng cao

    Ví dụ: ChoABC\triangle ABCAB=6  cmAB = 6\;cm,AC=9  cmAC = 9\;cm,A^=50\widehat{A} = 50^{\circ}. Cho tam giácABCA'B'C'AB=8  cmA'B' = 8\;cm,AC=12  cmA'C' = 12\;cm,A^=50\widehat{A'} = 50^{\circ}. Chứng minh hai tam giác đồng dạng và tìm tỉ số đồng dạng.

  • Hai tam giác có A^=A^\widehat{A} = \widehat{A'}và các cạnh kề AB:AB=68=34AB: A'B' = \frac{6}{8} = \frac{3}{4},AC:AC=912=34AC: A'C' = \frac{9}{12} = \frac{3}{4}.
  • Vì có một góc và hai cạnh kề tỉ lệ ⇒ Theo trường hợp C-G-C, ABCABC\triangle ABC \sim \triangle A'B'C', tỉ số đồng dạng là 34\frac{3}{4}.
  • Kỹ thuật giải nhanh: Xác minh số đo góc và thử ngay tỉ số các cạnh kề góc đó.
  • 4. Các trường hợp đặc biệt

    - Nếu một tam giác là tam giác đều, mọi tam giác đều khác sẽ đồng dạng với nó.
    - Nếu hai tam giác vuông có một góc nhọn bằng nhau thì cũng đồng dạng (trường hợp đặc biệt của G-G).
    - Trong các bài toán dựng hình, có thể vận dụng thêm các tính chất của tam giác cân hoặc vuông.

    - Đối với các trường hợp ngoại lệ, như không đủ số liệu hoặc góc không tương ứng – cần kiểm tra lại điều kiện đề bài hoặc áp dụng thêm kiến thức phụ trợ (ví dụ: tổng các góc tam giác bằng180180^{\circ}).

    - Liên hệ với các khái niệm liên quan như: tỉ số các đường cao, phân giác, trung tuyến... trong bài toán đồng dạng.

    5. Lỗi thường gặp và cách tránh

    5.1 Lỗi về khái niệm

  • - Hiểu sai: Đồng dạng không phải là hai tam giác có các cạnh bằng nhau mà là các cạnh tương ứng tỉ lệ.
    - Nhầm lẫn: Hay nhầm công thức đồng dạng với công thức tam giác bằng nhau.
  • - Phân biệt: Bằng nhau thì cả cạnh và góc đều bằng nhau, còn đồng dạng chỉ cần góc bằng và cạnh tỉ lệ.
  • 5.2 Lỗi về tính toán

  • - Sai công thức tỉ số: Chỉ lấy đúng các cạnh tương ứng mới được so sánh.
    - Lỗi tính toán: Thường nhầm giữa tỉ số cạnh với hiệu giữa các cạnh.
  • - Luôn kiểm tra lại phép tính và đối chiếu với điều kiện đề bài trước khi kết luận.
  • 6. Luyện tập miễn phí ngay

    Hãy bắt đầu làm 42.226+ bài tập "Các trường hợp đồng dạng của hai tam giác" miễn phí ngay dưới đây.
    - Không cần đăng ký tài khoản, luyện tập tự do.
    - Tự động theo dõi tiến độ và đánh giá, giúp cải thiện kỹ năng từng ngày.

    7. Tóm tắt và ghi nhớ

  • - Ba trường hợp đồng dạng: G-G, C-G-C, C-C-C.
  • - Chỉ cần các góc tương ứng bằng nhau và cạnh tương ứng tỉ lệ.
  • - Luyện tập thường xuyên để tránh lỗi nhầm khái niệm và tính toán.
  • - Khi làm bài: kiểm tra điều kiện lý thuyết, so sánh cạnh/góc tương ứng, ghi chú lại các trường hợp đặc biệt.
  • Hãy tạo cho mình một kế hoạch ôn tập rõ ràng, luyện bài thường xuyên, kiểm tra lại lỗi sai để làm chủ kiến thức "Các trường hợp đồng dạng của hai tam giác" một cách hiệu quả nhất!

    T

    Tác giả

    Tác giả bài viết tại Bạn Giỏi.

    Nút này mở form phản hồi nơi bạn có thể báo cáo lỗi, đề xuất cải tiến, hoặc yêu cầu trợ giúp. Form sẽ tự động thu thập thông tin ngữ cảnh để giúp chúng tôi hỗ trợ bạn tốt hơn. Phím tắt: Ctrl+Shift+F. Lệnh giọng nói: "phản hồi" hoặc "feedback".